Wszystkie limity przesądzające o konieczności wyboru formy opodatkowania lub rodzaju prowadzonej księgowości (o czym dalej), a także wspomniane wyżej limity vatowskie, określone są w euro i od kilku lat pozostają niezmienione. Niestety, od dwóch lat, za sprawą umacniającej się złotówki, limity te w przeliczeniu na polska walutę ulegają corocznemu obniżeniu. Spadek złotówkowej wartości limitów stanowi znaczne utrudnienie dla przedsiębiorców, zmuszonych do dodatkowych czynności z zakresu planowania podatkowego.

Przeoczenie obniżenia limitów, szczególnie limitu VAT spowodować może bowiem dla przedsiębiorcy znaczne straty finansowe. Chodzi o konieczność zmiany formy opodatkowania, wzrost kosztu prowadzenia księgowości czy też konieczność zapłaty podatku VAT bez możliwości odliczenia podatku naliczonego. Fakt ten nabiera cech pułapki podatkowej, co szczególnie odnosi się do limitu VAT.

„Rok podatkowy”, o którym dalej będzie mowa, w małym biznesie pokrywa się zawsze z rokiem kalendarzowym. Tylko firmy prowadzące pełną księgowość na podstawie ustawy o rachunkowości mogą ustanowić dla swoich rozliczeń rok podatkowy nie pokrywający się z kalendarzowym.

Rozpoczynając działalność jednoosobowo lub jako wspólnik spółki cywilnej lub innej osobowej, w zakresie podatku dochodowego opodatkowany będziesz z mocy ustawy na tzw. zasadach ogólnych (prowadzić będziesz książkę przychodów i rozchodów, a w większej firmie lub na własne życzenie — księgi rachunkowe).

Nie jest to jednak obligatoryjne. Możesz wybrać znacznie prostsze opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych lub najprostsze opodatkowanie kartą podatkową (niektóre rodzaje działalności, głównie usługowej), pod warunkiem że Twoja działalność nie jest wyłączona z tej formy opodatkowania.

Jeśli przed rozpoczęciem działalności nie powiadomisz urzędu skarbowego właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania o wyborze innej formy opodatkowania oznaczać to będzie, że odpowiadają Ci zasady ogólne.

Jeżeli działalność rozpoczynasz w trakcie roku, powiadomienie o wyborze innej formy opodatkowania składasz przed dokonaniem pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu. Jeżeli działalność kontynuujesz, wniosek o wyborze innej formy opodatkowania składasz do 20 stycznia. Brak powiadomienia w styczniu kolejnego roku oznacza kontynuację dotychczasowej formy opodatkowania. Zmiana formy opodatkowania możliwa jest w zasadzie wyłącznie od początku kolejnego roku.

1. Zasady ogólne. Podstawową formą opodatkowania dochodu osób fizycznych uzyskanego z działalności gospodarczej są tzw. zasady ogólne, określone w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jeżeli działalność rozpoczynasz w bieżącym roku, lub jeśli ubiegłoroczny przychód netto, bez VAT (u nievatowca — pełny przychód, bo VAT nie występuje) Twojej firmy jednoosobowej lub spółki osobowej, ze sprzedaży towarów, produktów i usług oraz operacji finansowych nie przekroczył równowartości 800 000 euro i nie wybierzesz innej formy opodatkowania, jesteś zobowiązany prowadzić księgowość w formie księgi przychodów i rozchodów.

Podatek dochodowy, zarówno od dochodów własnych jak i od wynagrodzeń pracowników płacisz tam gdzie mieszkasz. Zazwyczaj będzie to miejsce Twojego zameldowania, choć masz prawo określić inne, faktyczne miejsce zamieszkania, jeżeli Twoim zamiarem jest stały pobyt w tej miejscowości.

Twoim dochodem jest uzyskany przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. W spółce przychód i koszt jego uzyskania dzielony jest pomiędzy wspólników w równych częściach lub wg udziałów w zyskach określonych w umowie spółki. Vatowcy uwzględniają przychód netto (bez VAT), zwolnieni z VAT-u uwzględniają pełny przychód, bo u nich VAT nie występuje. Jeżeli w danym roku koszty przekroczą uzyskany przychód, poniesiesz stratę, którą będziesz mógł odliczać od dochodu dowolnie w ciągu pięciu kolejnych lat, ale nie więcej niż 50% wysokości straty w poszczególnych latach.

Uzyskany dochód opodatkowujesz wg jednej z dwóch poniższych metod:

- Metoda podatku progresywnego – wg skali podatkowej. Jeśli w terminie do 20 stycznia kolejnego roku podatkowego nie złożysz żadnego oświadczenia, oznacza to że wybrałeś ogólne zasady opodatkowania, a w ich ramach wybierasz opodatkowanie dochodu wg skali podatkowej 19-30-40% (art. 27 ust. 1 updof), z kwotą wolną od podatku, możliwością wspólnego rozliczania się z małżonkiem i prawem do odliczania mieszkaniowej ulgi odsetkowej albo kontynuacji dużej ulgi budowlanej lub ulgi z tytułu oszczędzania w kasie mieszkaniowej. W rozliczeniach miesięcznych, w tej samej deklaracji PIT-5, uwzględniasz także inne przychody opodatkowane na zasadach ogólnych i otrzymywane bez pośrednictwa płatnika (np. przychody z najmu uzyskiwane poza swoją działalnością gospodarczą). W rozliczeniu rocznym łączysz wszystkie swoje dochody opodatkowane na zasadach ogólnych, z wyjątkiem tych opodatkowanych liniowo.

- Metoda podatku liniowego. Od 1 stycznia 2004 roku, w stosunku do prowadzonych przez Ciebie działalności gospodarczych masz możliwość wyboru metody podatku liniowego, pod warunkiem, że zastosujesz ją do wszystkich tych działalności opodatkowanych przez Ciebie na zasadach ogólnych.

Składając do 20 stycznia (lub do dnia poprzedzającego uzyskanie pierwszego przychodu) odpowiednie oświadczenie możesz wybrać opodatkowanie dochodu z działalności gospodarczej jedną stawką 19% (art. 30 c updof), ale bez kwoty wolnej od podatku, bez ulg i wspólnego rozliczania się z małżonkiem. Dochodu tego nie łączysz z innymi dochodami ani w rozliczeniu miesiąca, ani w rozliczeniu rocznym.

Każdy ze wspólników spółek osobowych, w ramach opodatkowania na zasadach ogólnych, może wybrać inną metodę obliczania swojego podatku dochodowego. Szczegółowe omówienie zasad i opłacalności stosowania każdej z metod znajdziesz w rozdziale VIII.

2. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Do równowartości 250 000 euro przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągniętego w roku ubiegłym i bez ograniczeń dla firm nowo otwieranych w tym roku, podatek dochodowy możesz opłacać na swój wniosek w sposób uproszczony, w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Wymieniony limit stosuje się sumarycznie dla wszystkich Twoich działalności jednooso-bowych (własne firmy, wolny zawód) oraz odrębnie dla przychodu każdej ze spółek cywilnych i jawnych, których jesteś współwłaścicielem. Ryczałtowiec oblicza swój podatek dochodowy (ryczałt) jako procent od przychodów. Ryczałtowiec - vatowiec oblicza ryczałt od przychodów netto, bez VAT, zwolniony z VAT— od pełnych przychodów, bo VAT u niego nie występuje. Nie odlicza kosztów, które u ryczałtowców uwzględnione już zostały przez ustawodawcę w stawce ryczałtu.

Nie ma przeszkód, byś działalność indywidualną opodatkował ryczałtem od przychodów indywidualnych, natomiast działalność w spółce opodatkował na zasadach ogólnych. Wtedy w spółce Ty możesz wybrać podatek liniowy, a Twój wspólnik skalę podatkową.

Z opodatkowania ryczałtem mogą korzystać niektóre wolne zawody i podatnicy osiągający przychody z najmu nie będącego działalnością gospodarczą. Ubiegłoroczny łączny przychód z działalności gospodarczej (poza najmem) poniżej 25 000 euro pozwala wynajmującemu na korzystanie z kwartalnej metody zapłaty ryczałtu od najmu. Przychód z najmu do 4000 euro rocznie opodatkowany jest wg stawki 8,5%, a powyżej tej kwoty—20%. W roku 2006 limity te w walucie polskiej zmniejszyły się w stosunku do roku 2005 o około 10% i wynoszą odpowiednio 97 915 zł i 15 666,40 zł.

Nie możesz wybrać opodatkowania ryczałtem jeżeli prowadzisz jedną z działalności wymienionych dalej, w części B, rozdziale I, punkcie 2 lub jeżeli najem lokali lub nieruchomości prowadzisz w ramach działalności gospodarczej.

3. Księgi rachunkowe. Jeżeli łączny przychód z Twojej działalności jednoosobowej lub przychód którejś z Twoich spółek cywilnej, jawnej lub partnerskiej ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych w roku ubiegłym przekroczył równowartość 800 000 euro - zobowiązany jesteś w roku bieżącym prowadzić w tej firmie pełną księgowość w postaci ksiąg rachunkowych. Podatek dochodowy obliczasz wtedy na zasadach ogólnych, od osiągniętego dochodu wg obowią¬zującej skali podatkowej (art. 27 ust. 1 updof) lub wg stawki liniowej 19% (art. 30 c updof). Na własne życzenie księgi rachunkowe możesz prowadzić również przy niższych przychodach. Jeżeli jesteś spółką kapitałową (osobą prawną) masz obowiązek prowadzenia pełnej księgowości niezależnie od wielkości przychodów, a podatek dochodowy spółka płaci wg skali 19%.

4. Karta podatkowa to najbardziej uproszczona forma opodatkowania, z której skorzystać mogą niektóre zawody, głównie usługi. Od 1 stycznia 2003 r. z tej formy opodatkowania mogą korzystać także wolne zawody w zakresie usług ochrony zdrowia, wykonywanych wyłącznie i bezpośrednio na rzecz osób fizycznych (bez pośrednictwa Funduszu Zdrowia lub innych jednostek oraz osób fizycznych będących przedsiębiorcami, dla potrzeb prowadzonej przez nich działalności) – patrz rozdział VII. Kartowicz podatek docho¬dowy opłaca stałym miesięcznym ryczałtem, ustalonym w zależności od rodzaju działalności, ilości zatrudnionych pracowników i wielkości miejscowości, w której tę działalność prowadzi.

Wybraną formę opodatkowania co do zasady masz obowiązek stosować do końca roku. Jeżeli jednak, w trakcie roku, dojdziesz do wniosku że nie odpowiada Ci wybrane opodatkowanie ryczałtem lub kartą podatkową, możesz powrócić do opodatkowania na zasadach ogólnych, ale tylko w jeden sposób - rozszerzając swoją działalność (wraz ze zmianą wpisu w ewidencji) o działalności, które są wyłączone z opodatkowania ryczałtem lub kartą. Pamiętaj że po takiej zmianie musisz wykonać do końca roku choć jedną taką czynność, aby uprawdopodobnić zmianę.

Jeśli pomyłkowo wybierzesz niewłaściwą formę opodatkowania, urząd decyzją ustali Twoje opodatkowanie od początku roku wg zasad ogólnych, najczęściej z zastosowaniem szacunkowego określenia dochodów za okres do dnia wydania decyzji.

Podatek dochodowy wg stawki 19% płacą także:

- otrzymujący odsetki od lokat i pożyczek, odsetki i dyskonta od papierów wartościowych, dochody z udziału w funduszach inwestycyjnych. Rozliczenia dokonuje instytucja prowadząca rachunek;

- podatnicy osiągający dochody ze sprzedaży akcji i obligacji, instrumentów pochodnych, udziałów (akcji) spółek kapitałowych nabytych po 1 stycznia 2004 roku, wkładów w spółdzielni — po odjęciu ceny zapłaconej za dany papier, kosztów prowadzenia rachunku w biurze maklerskim i kosztów sprzedaży. Rozliczenia rocznego dokonuje podatnik osobiście.

Więcej praktycznych informacji jak założyć i prowadzić własną firmę znajdziesz w najnowszej wersji poradnika ABC small business'u.